جراحی کیست تخمدان زمانی انجام می‌شود که کیست باعث درد مداوم، فشار لگنی، پیچ‌خوردگی تخمدان، پارگی، خونریزی یا نگرانی از بدخیمی باشد و هدف عمل، برداشتن کیست با حفظ بیشترین مقدار ممکن از بافت سالم تخمدان است؛ مگر آن که شرایط پزشکی نیاز به اقدام گسترده‌تری داشته باشد، انتخاب بین لاپاراسکوپی و جراحی باز پس از بررسی سونوگرافی، آزمایش‌ها، اندازه و ظاهر کیست و وضعیت باروری فرد انجام می‌شود.
چه زمانی جراحی کیست تخمدان لازم می‌شود؟
وجود کیست به تنهایی به معنای نیاز فوری به عمل نیست و بسیاری از کیست های عملکردی در سنین باروری بدون مداخله برطرف می‌شوند، جراحی زمانی مطرح است که احتمال برطرف شدن خود به خودی پایین باشد، زندگی را مختل می‌کند یا ویژگی های کیست تخمدان نیازمند بررسی دقیق‌تر است.
- درد لگنی مداوم یا درد شدید و ناگهانی
- کیست بزرگ، در حال رشد یا باقی مانده در پیگیری های تصویربرداری
- فشار روی مثانه یا روده، احساس پری شکم یا اختلال در فعالیت روزمره
- احتمال پیچ‌خوردگی تخمدان، پارگی کیست یا خونریزی داخلی
- ظاهر مشکوک کیست در سونوگرافی یا سایر بررسی های تکمیلی
- نیاز به تشخیص قطعی با بررسی نمونه بافتی
روش های جراحی کیست تخمدان چگونه انتخاب می‌شوند؟
انتخاب روش عمل بر پایه شرایط بالینی انجام می‌شود، نه صرفا ترجیح شخصی و بهترین جراح لاپاراسکوپی زنان تلاش می‌کند روشی را انتخاب کند که هم ایمن باشد و هم امکان حفظ تخمدان و دوره نقاهت مناسب را فراهم کند و لاپاراسکوپی در بسیاری از موارد قابل انجام است، اما برای همه کیست‌ها یا همه شرایط مناسب نیست.
لاپاراسکوپی کیست تخمدان
در لاپاراسکوپی، جراح از طریق چند برش کوچک روی شکم، دوربین و ابزارهای ظریف را وارد می‌کند و تصویر بزرگ نمایی شده داخل شکم کمک می‌کند کیست با دقت بیشتری از بافت تخمدان جدا شود، درد کمتر، برش های کوچک‌تر و بازگشت سریع‌تر به فعالیت های سبک از مزایای لاپاراسکوپی کیست تخمدان هستند.
جراحی باز یا لاپاراتومی
در جراحی باز، برش بزرگ تری در شکم ایجاد می‌شود تا دسترسی مستقیم‌تری به لگن فراهم باشد و این روش در کیست های بسیار بزرگ، موارد دارای احتمال بالاتر بدخیمی، چسبندگی های وسیع یا شرایطی که لاپاراسکوپی ایمن نباشد، انتخاب می‌شود و مدت بستری و دوره بهبودی در این روش اغلب طولانی‌تر است.
برداشتن کیست یا برداشتن تخمدان
در بسیاری از بیماران، هدف انجام سیستکتومی است؛ یعنی فقط کیست برداشته می‌شود و تخمدان حفظ می‌گردد، اگر تخمدان به طور وسیع آسیب دیده باشد، پیچ‌خوردگی طولانی مدت باعث از بین رفتن بافت شده باشد یا احتمال بدخیمی مطرح باشد، احتمال برداشتن تخمدان افزایش می‌یابد و تصمیم نهایی گاهی بر اساس یافته‌های حین عمل گرفته می‌شود.
آمادگی های ضروری پیش از عمل کیست تخمدان
زمان قطع یا ادامه داروها، مدت ناشتا بودن و آزمایش های لازم باید دقیقا طبق دستور مرکز درمانی انجام شود، مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، داروهای دیابت، مکمل‌ها و داروهای گیاهی را بدون هماهنگی تغییر ندهید و همراه داشتن مدارک تصویربرداری و فهرست داروهای مصرفی به تصمیم‌گیری ایمن‌تر کمک می‌کند.
- تمام داروها، مکمل‌ها و حساسیت های دارویی را به پزشک اطلاع دهید.
- دستور ناشتا بودن و زمان مراجعه را دقیق رعایت کنید.
- در صورت احتمال بارداری، پیش از عمل موضوع را مطرح کنید.
- برای بازگشت به منزل، همراه قابل اعتماد و امکان استراحت فراهم کنید.
- پرسش های خود درباره حفظ باروری، احتمال برداشتن تخمدان و دوره نقاهت را پیش از امضای رضایت نامه مطرح کنید.
مراحل جراحی کیست تخمدان
روند جراحی از ارزیابی پیش از عمل آغاز می‌شود و با پیگیری نتایج آسیب شناسی پایان نمی‌یابد؛ بلکه مراقبت پس از عمل نیز بخش مهمی از درمان کیست تخمدان است، دانستن مراحل، اضطراب را کاهش می‌دهد و به بیمار کمک می‌کند برای پرسش‌های مهم پیش از بستری آماده باشد.
ارزیابی های پیش از جراحی
پیش از عمل، پزشک شرح حال، معاینه لگنی، سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایش خون یا تصویربرداری تکمیلی را بررسی می‌کند، داروهای مصرفی، حساسیت دارویی، سابقه جراحی شکم، بیماری های زمینه‌ای و برنامه بارداری باید با جراح مطرح شوند و برخی آزمایش‌ها برای ارزیابی احتمال بدخیمی کمک کننده‌اند، اما به تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهند.
انجام عمل و حفظ بافت تخمدان
عمل اغلب تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود، جراح پس از مشاهده تخمدان و ساختارهای اطراف، کیست را تا حد امکان از بافت سالم جدا می‌کند و در موارد مناسب، کیست در یک کیسه مخصوص خارج می‌شود تا احتمال پخش محتویات آن در شکم کاهش یابد، در صورت وجود چسبندگی یا اندومتریوز، درمان حین عمل بر اساس شرایط انجام می‌شود.
بررسی پاتولوژی و نتیجه نهایی
نمونه برداشته شده برای بررسی آسیب شناسی ارسال می‌شود تا نوع دقیق کیست مشخص شود و نتیجه پاتولوژی در تصمیم های بعدی اهمیت دارد؛ به ویژه اگر ظاهر کیست غیرمعمول بوده باشد، پزشک بر اساس این پاسخ، برنامه پیگیری، نیاز احتمالی به درمان تکمیلی یا مراجعه به فوق‌تخصص مرتبط را تعیین می‌کند.
مراقبت های بعد از جراحی کیست تخمدان
رعایت توصیه های بعد از عمل در کاهش خطر عوارض، کنترل درد و بازگشت ایمن به فعالیت‌ها نقش دارد، نوع توصیه‌ها با روش جراحی، بیماری های زمینه‌ای و یافته‌های حین عمل تغییر می‌کند؛ بنابراین برگه ترخیص و دستور جراح باید اولویت اصلی باشد.
- پس از لاپاراسکوپی، نفخ یا درد شانه به دلیل گاز مورد استفاده در شکم ممکن است برای مدت کوتاهی احساس شود.
- داروهای ضد درد باید طبق نسخه مصرف شوند و محل برش‌ها را تمیز و خشک نگه دارید و تغییراتی مانند قرمزی پیشرونده، ترشح بدبو، بازشدن زخم یا تب را جدی بگیرید.
- بازگشت به کار و فعالیت های روزانه به روش جراحی و روند بهبود بستگی دارد.
- فعالیت سبک و راه رفتن کوتاه، طبق توان فرد، اغلب مفید است؛ اما بلند کردن اجسام سنگین، ورزش شدید و رابطه جنسی باید تا زمان تأیید پزشک به تعویق بیفتد.
جراحی کیست تخمدان عوارض دارد؟
هر عمل جراحی با احتمال عارضه همراه است، هرچند بسیاری از بیماران دوره بهبودی بدون مشکل مهمی را طی می‌کنند، آگاهی از خطرات به معنای ترس از عمل نیست؛ بلکه کمک می‌کند علائم هشدار را سریع‌تر تشخیص دهید و درباره انتخاب روش، حفظ تخمدان و برنامه بارداری گفت‌وگوی آگاهانه‌تری داشته باشید.
- تب، لرز یا احساس بیماری شدید
- درد شکمی رو به افزایش یا دردی که با دارو کنترل نمی‌شود.
- خونریزی واژینال شدید یا ترشحات غیرعادی
- استفراغ مداوم، ناتوانی در خوردن و نوشیدن یا نفخ شدید
- تنگی نفس، درد قفسه سینه، تورم یا درد ساق پا
- قرمزی شدید، ترشح چرکی یا باز شدن محل بخیه
آیا جراحی کیست تخمدان باروری را کاهش می‌دهد؟
اگر فقط کیست برداشته شود و بافت سالم تخمدان حفظ گردد، بسیاری از افراد همچنان توانایی بارداری دارند، با این حال، نوع کیست، مقدار بافت باقی مانده، جراحی های پیشین، سن و ذخیره تخمدان بر باروری اثر می‌گذارند، در اندومتریوما، جراحی باید با دقت بیشتری برنامه‌ریزی شود تا میان کنترل بیماری و حفظ ذخیره تخمدان تعادل برقرار شود.
برای دریافت نوبت از دکتر الهام اکبری با شماره ۰۲۱۲۲۷۸۰۹۷۷ تماس بگیرید.
احتمال عود کیست پس از عمل وجود دارد؟
برداشتن کیست به این معنا نیست که هرگز کیست دیگری ایجاد نخواهد شد، احتمال عود به نوع کیست و زمینه هورمونی یا بیماری هایی مانند اندومتریوز بستگی دارد و پیگیری منظم، توجه به علائم جدید و درمان‌های پیشنهادی پزشک در کاهش پیامدهای عود نقش دارند، درمان هورمونی برای همه افراد ضروری یا مناسب نیست.
برای ارزیابی دقیق کیست، انتخاب روش کم‌تهاجمی در موارد مناسب و برنامه‌ریزی با توجه به حفظ باروری، مشاوره با متخصص زنان اهمیت زیادی دارد، دکتر الهام اکبری با بررسی شرایط هر بیمار، درباره ضرورت جراحی، روش احتمالی عمل و مراقبت های پس از آن توضیح متناسب ارائه می‌دهد.
سؤالات متداول درباره جراحی کیست تخمدان
خیر، بسیاری از کیست های ساده، به‌ویژه در سنین باروری، با پیگیری برطرف می‌شوند و جراحی هنگامی بررسی می‌شود که کیست پایدار، بزرگ، دردناک، پیچیده یا مشکوک باشد یا خطر پیچ‌خوردگی و پارگی مطرح شود.
مدت بهبودی میان افراد متفاوت است و به وسعت عمل و شرایط جسمی بستگی دارد و بسیاری از بیماران زودتر به فعالیت سبک بازمی‌گردند، اما فعالیت سنگین، ورزش شدید و رابطه جنسی باید طبق نظر جراح از سر گرفته شود.
در صورت سالم بودن تخمدان دیگر، بارداری اغلب همچنان امکان‌پذیر است، با این حال، سن، کیفیت تخمک، وضعیت لوله‌ها، بیماری های همراه و علت برداشتن تخمدان بر شانس باروری اثر دارند و باید جداگانه ارزیابی شوند.
تب، درد شدید یا رو به افزایش، خونریزی قابل‌توجه، استفراغ مداوم، تنگی نفس، درد یا تورم ساق پا و ترشح غیرطبیعی از زخم نیازمند تماس سریع با پزشک یا مراجعه به مرکز درمانی هستند.
در نهایت…
جراحی کیست تخمدان برای همه کیست ها ضروری نیست، اما در موارد دردناک، پایدار، بزرگ، پیچیده یا مشکوک از عوارض جدی تر پیشگیری می‌کند و تشخیص دقیق‌تری فراهم می‌سازد، انتخاب بین لاپاراسکوپی و جراحی باز، امکان حفظ تخمدان و برنامه مراقبت پس از عمل باید بر اساس شرایط فردی انجام شود، دکتر الهام اکبری پس از ارزیابی کامل، درباره مناسب ترین مسیر درمانی و نکات مرتبط با باروری راهنمایی تخصصی ارائه می‌کند.
