برداشتن رحم همیشه بدون پیامد است؟ هیسترکتومی، هرچند در بسیاری از موارد یک عمل درمانی و مؤثر برای مشکلاتی مانند فیبروم، خونریزی شدید یا برخی بیماری های رحمی به شمار میرود، اما با عوارض کوتاه مدت و بلند مدتی همراه است، از درد و خونریزی بعد از عمل گرفته تا تغییرات هورمونی، مشکلات ادراری و تأثیرات بر وضعیت روحی و جسمی، همگی از موضوعاتی هستند که باید قبل از جراحی درباره آنها آگاه بود، اما عوارض هیسترکتومی دقیقا چیست و چگونه باید آنها را کنترل کرد؟
علت بروز عوارض هیسترکتومی
عوارض هیسترکتومی به دلیل ماهیت جراحی، شرایط بدنی بیمار، نوع عمل و مراقبت های بعد از هیسترکتومی ایجاد میشوند، برداشتن رحم روی بافت های اطراف، تعادل هورمونی، عملکرد ادراری و حتی وضعیت روانی اثر میگذارد و شناخت علت این عوارض کمک میکند هم تصمیم آگاهانهتری گرفته شود:
آسیب به بافت ها و اندام های اطراف
در زمان جراحی، رحم در نزدیکی مثانه، روده و حالب قرار دارد و به همین دلیل هنگام برش یا جدا کردن رحم، این بافتها دچار تحریک یا آسیب میشوند و همین موضوع باعث خونریزی، درد، اختلال ادراری یا مشکلات گوارشی میشود و هرچه عمل پیچیدهتر باشد یا چسبندگی های قبلی وجود داشته باشد، احتمال این نوع عوارض بیشتر میشود.
خونریزی حین یا بعد از عمل
رحم و بافت های اطراف آن عروق خونی زیادی دارند و در نتیجه، اگر کنترل خونریزی در حین جراحی به خوبی انجام نشود یا بدن بیمار به دلیل شرایط خاصی مثل کم خونی یا مصرف داروهای رقیق کننده آسیب پذیر باشد، خونریزی رخ میدهد، این مسئله باعث ضعف، سرگیجه، نیاز به تزریق خون یا طولانیتر شدن دوران نقاهت میشود.
عفونت پس از جراحی
هر جراحی باز یا لاپاراسکوپی خطر ورود میکروب ها به بدن را افزایش میدهد، اگر محل زخم یا ناحیه جراحی به خوبی مراقبت نشود، عفونت ایجاد میشود و ضعف سیستم ایمنی، دیابت، عدم رعایت بهداشت زخم یا مصرف نادرست آنتی بیوتیک از عوامل مهم در بروز این عارضه هستند. عفونت با تب، درد، ترشح و قرمزی همراه است.
تغییرات هورمونی
اگر در هیسترکتومی، تخمدان ها هم برداشته شوند، سطح هورمون های زنانه به طور ناگهانی کاهش پیدا میکند و این تغییر باعث گرگرفتگی، تعریق شبانه، تغییرات خلقی، خشکی واژن و حتی یائسگی زودرس میشود، حتی اگر تخمدانها حفظ شوند، به طور موقت عملکردشان تحت تأثیر قرار میگیرد و علائم هورمونی خفیفتر دیده میشود.
برای دریافت نوبت از دکتر الهام اکبری با شماره ۰۲۱۲۲۷۸۰۹۷۷ یا ۰۹۱۰۱۲۱۱۱۰۳ تماس بگیرید.
واکنش بدن به بیهوشی و جراحی
بیهوشی عمومی و استرس جراحی در برخی افراد باعث تهوع، استفراغ، گیجی، ضعف یا سردرد میشود، در افراد دارای بیماری های زمینهای مانند بیماری قلبی، ریوی یا فشار خون، این واکنشها شدیدتر دیده میشوند و همچنین بیتحرکی بعد از عمل خطر لخته خون یا ضعف عمومی را افزایش میدهد، به ویژه اگر بیمار زودتر به حرکت عادی برنگردد.
مراقبت ناکافی بعد از عمل
بخش مهمی از عوارض هیسترکتومی به نحوه مراقبت پس از جراحی مربوط است و بلند کردن اجسام سنگین، فعالیت زودهنگام، مصرف نکردن داروها طبق دستور یا بیتوجهی به علائم هشدار باعث باز شدن بخیه، افزایش درد، خونریزی یا عفونت میشود و رعایت دقیق توصیه های پزشک نقش مهمی در جلوگیری از بسیاری از عوارض دارد.
بیماری های زمینهای بیمار
سن، اضافهوزن، دیابت، کمخونی، فشار خون بالا یا سابقه جراحی های قبلی احتمال عوارض را بیشتر میکنند و این شرایط روند ترمیم را کند میکنند و بدن را در برابر خونریزی، عفونت یا مشکلات ترمیم زخم آسیب پذیرتر میسازند و به همین دلیل ارزیابی کامل قبل از عمل و کنترل بیماری های زمینهای اهمیت زیادی دارد.
عوارض کوتاه مدت هیسترکتومی
هیسترکتومی در بسیاری از افراد با بهبود قابلانتظار همراه است، اما طبیعی است که طی روزها و هفته های اول عوارض کوتاه مدت دیده شود، این عوارض موقتیاند و با مراقبت درست، کنترل دارویی و پیگیری پزشک کاهش مییابند:
- بعد از عمل درد شکم و لگن، احساس کشیدگی یا سوزش در محل زخم ایجاد میشود، پزشک برای کنترل درد دارو تجویز میکند و با گذشت روزها شدت آن کمتر میشود و رعایت استراحت نسبی و حرکت تدریجی به بهبود کمک میکند.
- تا چند روز تا چند هفته لکه بینی یا ترشح خونی سبک دیده میشود، مقدار و مدت آن در افراد مختلف متفاوت است، اگر خونریزی شدید، افزایش ناگهانی یا لخته های بزرگ رخ دهد باید سریع به پزشک اطلاع داد.
- در برخی موارد در محل برش، قرمزی، گرمی، ترشح بدبو یا تب ایجاد میشود و این عارضه با مراقبت از زخم و مصرف آنتی بیوتیک در صورت نیاز قابل کنترل است و عدم رعایت بهداشت یا دیر مراجعه کردن آن را بدتر میکند.
- در روزهای اول برخی افراد دچار تهوع، سردرد، سرگیجه یا خواب آلودگی میشوند و این علائم کوتاهمدتاند و با داروهای ضدتهوع و مراقبت پس از بیهوشی بهتر میشوند و در صورت تداوم یا شدت گرفتن باید پیگیری شود.
- بیتحرکی و داروهای مسکن باعث یبوست، نفخ یا کاهش اشتها میشوند، نوشیدن مایعات کافی، غذاهای پرفیبر و حرکت سبک کمک کننده است، اگر شکم به شدت دردناک شود یا دفع کاملا قطع شود باید مراجعه کرد.
- برخی افراد بعد از برداشتن رحم دچار سوزش ادرار، تکرر یا سختی تخلیه موقت میشوند و با گذشت زمان بهتر میشود؛ اما اگر تب، درد شدید پهلو یا علائم عفونت ادراری وجود داشته باشد، نیاز به بررسی فوری است.
- کم تحرکی بعد از عمل خطر لخته را افزایش میدهد و علائمی مانند درد یا تورم یکطرفه پا، تنگی نفس یا درد قفسه سینه هشداردهنده هستند، این مورد نادر است، اما جدی است و نیاز به اقدام سریع دارد.
عوارض بلند مدت هیسترکتومی
هیسترکتومی در دراز مدت روی بعضی جنبه های سلامت جسمی اثر میگذارد و بیشتر افراد به تدریج به وضعیت پایدار میرسند، اما شناخت عوارض بلندمدت کمک میکند اگر علامتی ظاهر شد زودتر پیگیری شود:
تغییرات هورمونی و یائسگی زودرس
اگر در جراحی، تخمدان ها هم برداشته شوند، کاهش ناگهانی هورمون ها باعث علائمی مثل گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن و تغییرات خلق میشود، حتی اگر تخمدانها حفظ شوند، در برخی افراد عملکرد تخمدان ها تحت تأثیر قرار میگیرد و علائم خفیفتر بروز میکند.
خشکی و ناراحتی واژینال
پس از هیسترکتومی بهخصوص همراه با برداشتن تخمدان، کاهش رطوبت واژن و درد یا سوزش هنگام رابطه رخ میدهد و این موضوع میل جنسی را در برخی افراد کاهش میدهد، درمان هایی مثل روانکنندهها، تمرینات کف لگن یا در مواردی درمان های هورمونی با نظر پزشک کمک کننده است.
اختلالات ادراری طولانی مدت
گاهی بعد از عمل، فرد دچار تکرر ادرار، فوریت ادراری، بیاختیاری خفیف یا حساسیت های ماندگارتر میشود و علت تغییرات آناتومیک، آسیب خفیف عصبی یا التهاب های طول کشیده است، پیگیری با بهترین جراح هیسترکتومی و تمرینات یا داروهای مناسب مؤثر است.
مشکلات گوارشی یا درد مزمن لگنی
در برخی افراد، بافت های اطراف درگیر میشوند و احتمال چسبندگی افزایش پیدا میکند؛ این چسبندگی ها باعث درد مزمن لگن، ناراحتی شکمی یا تغییرات دفع میشود، شدت و مدت آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است و اگر درد بیش از چند ماه پایدار بماند، نیاز به ارزیابی تخصصی وجود دارد.
ضعف یا اختلال عضلات کف لگن
برداشتن رحم و تغییرات لگنی روی قدرت حمایت کننده عضلات کف لگن اثر میگذارد و نتیجه افتادگی خفیف اندام های لگنی، احساس سنگینی لگن یا تشدید علائم با فعالیت است و فیزیوتراپی کف لگن و تمرینات هدفمند نقش مهمی در بهبود دارند.
چسبندگی داخل شکم یا لگن
چسبندگیها هفتهها تا ماهها یا حتی بیشتر، باعث محدود شدن حرکت بافتها و ایجاد درد یا کشش میشوند و در برخی افراد در حرکات یا فعالیت های خاص بیشتر حس میشود، سبک زندگی، کنترل درد و در صورت لزوم بررسی تصویربرداری کمککننده است، هرچند پیشگیری در زمان جراحی مهمترین عامل است.
اثرات روانی
برخی افراد احساس غم، اضطراب، نگرانی درباره بدن یا نگرش به نقشهای جنسی و باروری دارند و این واکنش به دلیل ماهیت بیماری زمینهای و همچنین تغییرات جسمی پس از عمل ایجاد میشود و حمایت روانی، گفتوگو با پزشک و در صورت نیاز مشاوره تخصصی کمک بزرگی است.
عوارض نادر هیسترکتومی
عوارض نادر هیسترکتومی شامل آسیب به اندام های مجاور مانند مثانه، روده یا حالب است که در حین عمل رخ میدهد و همچنین عفونت های عمقی، لخته شدن خون در پاها یا ترومبوز وریدی یا واکنش های شدید به بیهوشی از موارد کم شیوع اما جدی هستند و گاهی اوقات، تغییرات هورمونی ناگهانی اگر تخمدانها نیز برداشته شوند، منجر به یائسگی زودرس و عوارض آن میشودُ رعایت دقیق دستورات پزشک و پیگیریهای منظم پس از عمل، خطر این عوارض را به حداقل میرساند.
عوارض روحی و روانی بعد از هیسترکتومی
عمل هیسترکتومی اگرچه مشکل جسمی را حل میکند، اما تأثیرات عمیقی بر سلامت روان میگذارد، بسیاری از زنان پس از عمل، احساس غم، اضطراب یا حتی افسردگی را تجربه میکنند و این احساسات اغلب ناشی از تغییرات ناگهانی هورمونی به ویژه اگر تخمدانها برداشته شوند و احساس از دست دادن هویت زنانه است.
برخی نیز با ترس از تغییر در رابطه زناشویی یا تصویر بدنی درگیر میشوند، این واکنش ها کاملا طبیعی هستند، اما اگر طولانی شوند، نیاز به حمایت روان شناختی دارند، صحبت با مشاور یا گروه های حمایتی به پذیرش بهتر این تغییرات پس از جراحی کمک شایانی میکند.
روش های کاهش عوارض هیسترکتومی
هیسترکتومی با عوارضی مثل درد، عفونت، تغییرات هورمونی و مشکلات روحی همراه است، با رعایت مراقبت های پزشکی، تغذیه مناسب و اصلاح سبک زندگی شدت این عوارض را تا حد زیادی کاهش دهید:
- استراحت کافی، پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین و پیروی از دستورات پزشک، روند ترمیم را سریعتر و احتمال عوارض را کمتر میکند.
- پیادهروی سبک باعث بهبود گردش خون، کاهش خطر لخته شدن خون و پیشگیری از یبوست میشود.
- نوشیدن آب کافی از یبوست، عفونت ادراری و ضعف عمومی جلوگیری میکند.
- استفاده منظم از داروهای مسکن تجویز شده باعث کنترل بهتر درد و افزایش توان تحرک میشود.
- تمیز و خشک نگه داشتن محل بخیه و توجه به علائم عفونت از قبیل قرمزی، ترشح، تب بسیار مهم است.
- انجام تمرینات کف لگن، این تمرینات به پیشگیری از بیاختیاری ادرار و ضعف عضلات لگن کمک میکند.
- برای کاهش علائم یائسگی ناگهانی مثل گرگرفتگی، بیخوابی و خشکی واژن از درمان های هورمونی یا جایگزین های غیرهورمونی استفاده کنید.
- صحبت با مشاور یا گروه های حمایتی در مدیریت تغییرات احساسی، اضطراب یا احساس فقدان کمک کننده است.
- ویزیت های دورهای به شناسایی زودهنگام عوارض و درمان سریع آنها کمک میکند.
در چه صورت باید به پزشک مراجعه کرد؟
بعد از هیسترکتومی، در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر باید سریع به پزشک مراجعه کنید چون نشانه عارضه جدی هستند:
- تب بالای ۳۸ درجه یا لرز شدید
- درد شدید، مداوم یا رو به افزایش شکم یا لگن
- ترشح بدبو، چرکی یا غیرعادی از واژن یا محل بخیه
- خونریزی شدید واژینال
- قرمزی، تورم، گرمی یا باز شدن محل بخیه
- مشکل در ادرار کردن، سوزش شدید، درد، عدم توانایی در دفع ادرار یا کاهش واضح حجم ادرار.
- تهوع و استفراغ شدید یا مداوم، به ویژه اگر مانع خوردن و نوشیدن شود.
- تورم، درد یا قرمزی ساق پا، احتمالا نشانه لخته شدن خون باشد.
- تنگی نفس، درد قفسه سینه یا سرفه همراه با خون
- افسردگی شدید، اضطراب یا تغییرات خلقی نگران کننده
سوالات متداول
درد خفیف تا متوسط تا حدود ۲ تا ۶ هفته پس از هیسترکتومی طبیعی است، با بهبود زخم و کاهش التهاب، درد به تدریج کمتر میشود؛ اما درد شدید یا طولانی باید بررسی پزشکی شود.
بله، به دلیل تغییرات هورمونی، احساس از دست دادن یا اضطراب ایجاد میشود، با مشاوره روان شناسی و حمایت خانواده قابل کنترل است.
در نهایت…
هیسترکتومی اگرچه یک جراحی مهم است، اما با آگاهی و مراقبت مناسب دوران بهبودی را با کمترین عوارض میگذراند، درد خفیف تا چند هفته طبیعی است و تغییرات روحی مانند غم یا افسردگی نیز رخ میدهد، اما اغلب قابل کنترل اند، رعایت مراقبته ای بعد از عمل، تغذیه مناسب، تحرک ملایم و توجه به علائم هشداردهنده نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات دارد، پیگیری منظم پزشکی و حمایت عاطفی خانواده و مشاور به بهبود جسمی و روانی کمک زیادی میکند.
