لاپاراسکوپی آندومتریوز جراحی کمتهاجمیای است که به پزشک اجازه میدهد داخل لگن را با دوربین بررسی کند و در صورت امکان، ضایعات آندومتریوز، چسبندگی ها یا کیست های مرتبط را درمان کند، این روش برای همه افراد مبتلا به درد قاعدگی یا ناباروری لازم نیست؛ تصمیم به انجام آن به شدت علائم، پاسخ به درمان دارویی، یافته های تصویربرداری، برنامه باروری و احتمال درگیری اندام های دیگر بستگی دارد.
لاپاراسکوپی آندومتریوز چیست و چه کاربردی دارد؟
آندومتریوز زمانی رخ میدهد که بافتی شبیه پوشش داخلی رحم در بیرون از رحم رشد کند و این بافت روی تخمدانها، صفاق لگن، لوله های رحم، روده یا مثانه دیده شود و التهاب، درد و چسبندگی ایجاد کند، لاپاراسکوپی با برش های کوچک شکم انجام میشود و هم ارزش تشخیصی دارد و هم در بسیاری از موارد برای درمان به کار میرود.
در این جراحی، دوربین باریکی از طریق ناف وارد شکم میشود و پزشک پس از ایجاد فضای کافی با گاز دیاکسیدکربن، لگن و اندام های اطراف را مشاهده میکند و اگر ضایعهای دیده شود، بسته به محل و عمق آن، امکان برداشت، تخریب کنترل شده یا آزادسازی چسبندگیها وجود دارد و نمونه بافتی نیز در موارد لازم برای بررسی پاتولوژی ارسال میشود.
برای دریافت نوبت از دکتر الهام اکبری با شماره ۰۲۱۲۲۷۸۰۹۷۷ یا ۰۹۱۰۱۲۱۱۱۰۳ تماس بگیرید.
چه زمانی جراحی لاپاراسکوپی آندومتریوز پیشنهاد میشود؟
پزشک زمانی لاپاراسکوپی را مطرح میکند که درد لگنی شدید یا مداوم باشد، درمان های دارویی نتیجه کافی نداده باشند، کیست تخمدانی مشکوک به آندومتریوما وجود داشته باشد یا ارزیابی دقیقتر پیش از برنامهریزی درمان ناباروری لازم باشد و درگیری احتمالی روده، مثانه یا چسبندگی های گسترده نیز ارزیابی تخصصی تری میطلبد.
- درد شدید قاعدگی یا درد لگنی مزمن که زندگی روزمره را مختل کرده است.
- درد هنگام رابطه جنسی، دفع مدفوع یا ادرار، به ویژه اگر با چرخه قاعدگی ارتباط داشته باشد.
- وجود کیست تخمدان با ویژگی های سازگار با آندومتریوما در سونوگرافی یا MRI
- ناباروری همراه با شک به آندومتریوز یا چسبندگی لگنی
- نیاز به بررسی و درمان هم زمان ضایعاتی که در تصویربرداری به طور کامل مشخص نشدهاند.
آیا لاپاراسکوپی تنها راه تشخیص آندومتریوز است؟
خیر، شرح حال دقیق، معاینه زنان، سونوگرافی تخصصی و در برخی شرایط MRI احتمال تشخیص آندومتریوز را بالا میبرند، با این حال، ضایعات سطحی یا برخی چسبندگی ها همیشه در تصویربرداری دیده نمیشوند و مشاهده مستقیم ضایعه و تأیید بافت شناسی، در شرایط مناسب، اطلاعات تشخیصی دقیقتری فراهم میکند.
اگر درد لگنی یا علائم وابسته به قاعدگی دارید، ارزیابی دقیق توسط متخصص زنان کمک میکند مشخص شود آیا درمان دارویی، پیگیری، تصویربرداری تکمیلی یا جراحی برای شما انتخاب مناسب تری است، دکتر الهام اکبری در بررسی بیماری های زنان با رویکرد کمتهاجمی، برنامه درمان را بر اساس وضعیت فردی و اهداف باروری بیمار تنظیم میکند.
آمادگی پیش از عمل لاپاراسکوپی آندومتریوز
پیش از لاپاراسکوپی، شرح حال پزشکی، داروهای مصرفی، حساسیتها، سابقه جراحی و احتمال بارداری بررسی میشود، آزمایش های لازم بر اساس سن، بیماری های زمینهای و نوع عمل درخواست میشوند و در صورت احتمال درگیری روده، ارزیابی های تکمیلی یا هماهنگی با جراحان دیگر ضرورت پیدا میکند.
- داروهای رقیق کننده خون، مکملها و داروهای هورمونی را فقط طبق دستور پزشک تنظیم یا قطع کنید.
- دستور ناشتا بودن پیش از بیهوشی را دقیق رعایت کنید.
- نتایج سونوگرافی، MRI، آزمایشها و فهرست داروهای مصرفی را همراه داشته باشید.
- برای بازگشت به خانه و 24 ساعت نخست پس از بیهوشی، همراه مطمئن در نظر بگیرید.
- در صورت تب، عفونت فعال، احتمال بارداری یا تغییر غیرعادی در وضعیت سلامت، پیش از عمل به مرکز درمانی اطلاع دهید.
مراحل انجام جراحی لاپاراسکوپی آندومتریوز
نوع و گستردگی جراحی با توجه به محل ضایعات تعیین میشود، برخی بیماران تنها به بررسی تشخیصی و درمان ضایعات سطحی نیاز دارند، اما در آندومتریوز عمیق یا درگیری تخمدان، روده و مثانه، عمل پیچیدهتر است، پیش از جراحی، پزشک درباره اهداف درمان، احتمال تغییر برنامه عمل و خطرات توضیح میدهد.
بیهوشی، مشاهده لگن و درمان ضایعات
جراحی لاپاراسکوپی آندومتریوز تحت بیهوشی عمومی انجام میشود تا بیمار در طول عمل هوشیار نباشد و دردی احساس نکند، پیش از جراحی، وضعیت عمومی بیمار، سوابق پزشکی، داروهای مصرفی و حساسیت های دارویی بررسی میشود و در طول عمل نیز متخصص بیهوشی به طور مداوم علائم حیاتی مانند ضربان قلب، فشار خون و میزان اکسیژن خون را کنترل میکند.
ایجاد برش های کوچک
پس از بیهوشی، جراح چند برش کوچک در ناحیه شکم ایجاد میکند و از طریق یکی از این برش ها لاپاراسکوپ، یعنی لوله باریکی مجهز به دوربین، وارد شکم میشود و سایر برشها برای ورود ابزارهای جراحی مورد استفاده قرار میگیرند، برای ایجاد فضای مناسب و دید بهتر، گاز دیاکسیدکربن وارد حفره شکم میشود.
بررسی حفره لگن
پس از ورود لاپاراسکوپ، جراح با مشاهده تصاویر روی مانیتور، اندام های لگنی را بهدقت بررسی میکند، رحم، تخمدان ها، لوله های فالوپ، صفاق و بافت های اطراف از نظر وجود ضایعات آندومتریوز، چسبندگی و سایر تغییرات غیرطبیعی ارزیابی میشوند، شدت و محل درگیری نیز مشخص میشود تا جراح بتواند مناسب ترین روش درمانی را انتخاب کند.
برداشتن یا درمان ضایعات آندومتریوز
پس از مشخص شدن محل و میزان درگیری، بهترین جراح لاپاراسکوپی زنان در تهران ضایعات آندومتریوز را با تکنیک مناسب درمان میکند و بسته به شرایط، ممکن است ضایعات به طور کامل برداشته شوند یا با روش های جراحی مناسب درمان شوند، در صورت وجود چسبندگی های لگنی، آزادسازی آنها نیز انجام میشود، نوع و وسعت جراحی به محل ضایعات، شدت بیماری، علائم بیمار و هدف درمان، از جمله حفظ یا بهبود شرایط باروری، بستگی دارد.
بررسی اندام های اطراف
آندومتریوز در برخی بیماران به بافت ها و اندام های اطراف لگن نیز گسترش پیدا میکند و به همین دلیل، جراح در طول عمل میزان درگیری اندام هایی مانند روده، مثانه یا حالب را نیز بررسی میکند، در موارد پیشرفته، برای درمان ایمنتر و کاملتر بیماری، همکاری جراحان سایر تخصصها نیز مورد نیاز است و تصمیم درباره نحوه درمان این نواحی به محل و شدت درگیری بستگی دارد.
پایان جراحی
پس از اتمام عمل، گاز شکم تا حد امکان خارج و برشها بسته میشوند و بیمار مدتی در ریکاوری تحت نظر میماند تا وضعیت هوشیاری، درد، تهوع و علائم حیاتی پایدار شود، بسیاری از بیماران با توجه به وسعت عمل و نظر تیم درمان، همان روز یا پس از یک شب بستری مرخص میشوند.
مزایا لاپاراسکوپی آندومتریوز
درمان جراحی در برخی افراد درد ناشی از ضایعات و چسبندگیها را کاهش داده و اطلاعات دقیقتری درباره گستردگی بیماری در اختیار تیم درمان میگذارد و در موارد منتخب ناباروری، اصلاح چسبندگی یا درمان ضایعات بخشی از برنامه باروری است، اما نتیجه برای همه بیماران یکسان نیست.
- برش های کوچکتر و جای زخم محدودتر نسبت به جراحی باز
- امکان مشاهده مستقیم لگن و درمان برخی ضایعات در همان جلسه
- کاهش احتمال درد ناشی از چسبندگی در برخی بیماران
- بازگشت سریعتر به فعالیت های روزمره در مقایسه با بسیاری از جراحی های باز
- امکان نمونه برداری از ضایعات مشکوک برای بررسی پاتولوژی
عوارض لاپاراسکوپی آندومتریوز
لاپاراسکوپی آندومتریوز تضمین نمیکند که درد برای همیشه از بین برود یا بیماری عود نکند، درد لگنی علت های دیگری نیز دارد و آندومتریوز یک بیماری مزمن است، احتمال عوارض جدی کم است، اما با توجه به ماهیت جراحی، باید آگاهانه درباره آنها تصمیم گرفت.
- درد شانه یا نفخ گذرا به علت گاز مورد استفاده در جراحی
- خونریزی، عفونت زخم یا عوارض مرتبط با بیهوشی
- آسیب ناخواسته به روده، مثانه، حالب یا عروق، بهویژه در بیماری عمیق و چسبندگی شدید
- احتمال تشکیل چسبندگی جدید یا باقی ماندن ضایعاتی که برداشت آنها خطر بیشتری دارد.
- عود علائم یا ضایعات در آینده و نیاز به درمان دارویی یا جراحی مجدد
- کاهش ذخیره تخمدان در برخی جراحیهای کیست آندومتریوما؛ موضوعی مهم برای افراد دارای برنامه بارداری
لاپاراسکوپی چه اثری بر درد، باروری و عود آندومتریوز دارد؟
هدف جراحی باید با اولویت بیمار هماهنگ باشد و برای بعضی افراد، کنترل درد مهمترین هدف است؛ برای برخی دیگر، حفظ عملکرد تخمدان و برنامه ریزی بارداری اهمیت بیشتری دارد، شدت بیماری در لاپاراسکوپی همیشه با شدت درد یا احتمال ناباروری رابطه مستقیم ندارد، بنابراین تصمیمگیری نیازمند ارزیابی چند جانبه است.
کنترل درد پس از جراحی
برداشت یا درمان ضایعات، درد قاعدگی، درد لگن یا درد هنگام رابطه را در بخشی از بیماران کاهش میدهد و با این حال، پاسخ به جراحی متفاوت است و درد ممکن است به علت حساس شدن اعصاب لگنی، مشکلات عضلات کف لگن یا بیماری های هم زمان ادامه پیدا کند، برنامه درمانی پس از عمل گاهی شامل داروهای هورمونی، مسکن مناسب یا فیزیوتراپی کف لگن است.
باروری و حفظ تخمدان
جراحی در افراد مبتلا به ناباروری باید با دقت بیشتری انتخاب شود، درمان چسبندگی ها یا ضایعات مشخص در برخی شرایط کمک کننده است، اما جراحی کیست های تخمدانی بر بافت سالم تخمدان نیز اثر میگذارد و سن، ذخیره تخمدان، وضعیت لولهها، کیفیت اسپرم و زمان بندی بارداری باید پیش از تصمیمگیری بررسی شوند.
برای فردی که هم درد قابلتوجه دارد و هم قصد بارداری، انتخاب بین جراحی، درمان دارویی، اقدام طبیعی یا روش های کمک باروری نیازمند برنامهای شخصی است. مشاوره با دکتر الهام اکبری میتواند به روشن شدن مزایا و محدودیتهای هر مسیر، با توجه به یافتههای تصویربرداری و شرایط بالینی شما، کمک کند.
آیا آندومتریوز پس از عمل برمیگردد؟
آندومتریوز پس از جراحی امکان دارد دوباره فعال شود یا علائم آن بازگردد، زیرا جراحی زمینه هورمونی بیماری را به طور کامل حذف نمیکند و احتمال عود به عواملی مانند گستردگی بیماری، کامل بودن درمان ایمن ضایعات، سن بیمار و استفاده یا عدم استفاده از درمان نگهدارنده بستگی دارد، پیگیری منظم و برنامه درمانی پس از عمل در کنترل بلندمدت علائم نقش دارد.
نکات مراقبتی بعد از لاپاراسکوپی آندومتریوز
روند بهبودی به نوع عمل، مدت بیهوشی و میزان دستکاری بافتها بستگی دارد، خستگی، درد خفیف شکم، نفخ و درد شانه در روزهای نخست رخ میدهند، با وجود این، علائم جدید، شدید یا رو به افزایش باید جدی گرفته شوند و نباید صرفا به حساب روند طبیعی بهبود گذاشته شوند.
- داروهای ضد درد و داروهای تجویزشده را در زمان مقرر مصرف کنید.
- زخمها را طبق آموزش مرکز درمانی تمیز و خشک نگه دارید.
- برای کاهش یبوست، مایعات، فیبر غذایی و تحرک سبک را در برنامه قرار دهید.
- فعالیت روزانه را تدریجی افزایش دهید و از ورزش پرفشار در دوره ابتدایی نقاهت پرهیز کنید.
- زمان ویزیت پیگیری را جدی بگیرید تا نتیجه پاتولوژی، برنامه دارویی و وضعیت بهبود بررسی شود.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از لاپاراسکوپی به چه صورت است؟
چه علائمی نیاز به تماس فوری با پزشک دارند؟
تب، درد شدید یا افزاینده، خونریزی غیرعادی، استفراغ مداوم، تنگی نفس، تورم یک طرفه پا، ترشح بدبو از زخم یا قرمزی و گرمی پیشرونده اطراف برشها نیاز به ارزیابی پزشکی دارند و اگر قادر به دفع ادرار نیستید یا درد شکم همراه با نفخ شدید و مداوم دارید، با تیم درمان یا اورژانس تماس بگیرید.
سوالات متداول درباره لاپاراسکوپی آندومتریوز
نه لزوما، جراحی درد ناشی از ضایعات یا چسبندگیها را کاهش میدهد، اما تضمین حذف کامل درد نیست و آندومتریوز قابلیت عود دارد و درد لگنی گاهی علت های همزمان دیگری نیز دارد.
بسیاری از افراد پس از چند روز فعالیت های سبک را آغاز میکنند، اما بازگشت کامل به کار و ورزش به وسعت جراحی و شرایط فرد بستگی دارد و در جراحی های پیچیدهتر، بهبودی طولانیتر است، زمان دقیق را جراح پس از عمل مشخص میکند.
خیر، اندازه کیست، درد، ظاهر تصویربرداری، رشد آن، احتمال بدخیمی، ذخیره تخمدان و برنامه بارداری در تصمیمگیری نقش دارند و برخی کیستها با پیگیری یا درمان دارویی مدیریت میشوند و برخی به ارزیابی جراحی نیاز دارند.
در بسیاری از بیمارانی که قصد بارداری فوری ندارند، درمان هورمونی پس از عمل برای کنترل علائم و کاهش احتمال عود مطرح میشود و انتخاب دارو به شرایط پزشکی، تحمل عوارض و هدف باروری وابسته است و باید توسط پزشک تعیین شود.
در نهایت…
لاپاراسکوپی آندومتریوز ابزار مهمی برای ارزیابی و درمان هدفمند ضایعات، کیستها و چسبندگی های لگنی است، اما برای همه بیماران نخستین انتخاب نیست و بهترین تصمیم زمانی گرفته میشود که شدت علائم، یافته های تصویربرداری، خطرات جراحی، حفظ عملکرد تخمدان و هدف باروری کنار هم بررسی شوند و پس از عمل نیز پیگیری و درمان نگهدارنده، در صورت نیاز، بخش مهمی از کنترل بیماری است.
