آیا هیسترکتومی یا عمل برداشتن رحم، آخرین راه است یا گاهی بهترین انتخاب؟ برداشتن رحم بر هورمونها، رابطه جنسی و بدن چه تأثیری دارد؟ این جراحی معمولا به دلیل مشکلات مختلف پزشکی که برای خانم ها پیش میآید و با راهی غیر از جراحی قابل درمان نیستند، انجام میشود و میزان برداشت رحم در این عمل به مشکلات بیمار و تشخیص پزشک بستگی دارد و به طور عمومی کل رحم برداشته میشود و حتی احتمال دارد پزشک تخمدان ها و لوله های رحمی را نیز خارج کند.
دلایل انجام هیسترکتومی
یکی از شایع ترین جراحی های حوزه زنان برداشتن رحم است که تنها زمانی انجام می شود که درمان های کم تهاجمی تر مؤثر نباشند یا سلامت بیمار در معرض خطر قرار بگیرد، در این صورت بر اساس علت بیماری، شدت علائم، سن، وضعیت باروری این جراحی توصیه میشود.آگاهی از دلایل واقعی انجام هیسترکتومی، اولین قدم برای یک انتخاب آگاهانه و درست به شمار می رود.
فیبروم های رحمی
فیبروم رحم بافت یا تودههای رشد یافته ی غیرسرطانی هستند که در رحم تشکیل میشوند و باعث فشار آوردن روی مثانه یا روده، درد لگنی و خونریزی شدید میشوند، در ابتدای تشخیص برای درمان فیبروم از دارو و روشهای دیگر مانند میومکتومی که تهاجمی نیست، استفاده میشود که در روش میومکتومی صرفا فیبروم ها برداشته می شوند و بافت رحم دست نخورده باقی می میماند و اگر فیبرومها بزرگ یا مقاوم به درمان باشند و یا مجددا رشد کنند، هیسترکتومی پیشنهاد می شود.
سرطانها
هیسترکتومی برای درمان یا پیشگیری از پیشرفت بافت سرطانی رحم، سرطان گردن رحم و سرطان تخمدان انجام میشود و این جراحی زمانی انجام میشود که سرطان در مراحل اولیه یا قابل جراحی باشد، تومور به رحم محدود باشد یا قابل کنترل باشد، وضعیت عمومی بیمار اجازه جراحی بدهد و پزشک تشخیص دهد که موثر ترین راه درمان همان جراحی است و سپس برای حذف کامل بافت سرطانی و افرایش شانس درمان قطعی انجام می شود.
آندومتریوز شدید
در این بیماری، بافتی شبیه پوشش داخلی رحم در خارج از رحم روی تخمدان ها، لوله های رحمی، لگن، روده یا مثانه رشد می کند و باعث ایجاد درد شدید، مشکلات قاعدگی و همچنین در مواردی منجر به ناباروری و چسبندگی شود که پس از این جراحی چسبندگی کاملا برطرف میشود، البته معمولا قبل از جراحی هیسترکتومی درمان های دارویی و اقدامات پزشکی برای برداشتن بافت آندومتر امتحان میشوند.
آدنومیوز
آدنومیوز یا Adenomyosis یک بیماری خوش خیم رحمی است که در آن بافت داخلی رحم به طور غیرطبیعی به داخل عضله ی رحم نفوذ می کند و این موضوع باعث بزرگ شدن رحم و درد و خونریزی شدید می شود و با هر چرخه قاعدگی متورم می شود، التهاب ایجاد می کند، درد و خونریزی را افزایش می دهد.
افتادگی رحم
افتادگی رحم حالتی است که در آن رحم به دلیل ضعیف شدن عضلات و رباطهای کف لگن، به سمت پایین و داخل واژن حرکت می کند و در حالت های مختلف خفیف که علامت جدی ای ندارد و رحم کمی پایین می آید، متوسط که دهانه رحم به نزدیکی واژن میرسد و حالت شدید که در آن دهانه رحم یا خود رحم از واژن بیرون زده، است، از علائم رایج در زنان مبتلا به افتادگی رحم باید به فشار لگن، مسائل ادراری و مشکلات روده اشاره کرد.
خونریزی های غیرطبیعی رحم
خونریزی های غیرطبیعی رحم همیشه به جراحی ختم نمی شوند، اما در برخی شرایط خاص مثل خونریزی که شدیدتر از حد معمول باشد، بیش از ۷ روز ادامه پیدا کند، بین دو قاعدگی رخ دهد و بعد از یائسگی اتفاق بیفتد، بعد از بررسی کامل هیسترکتومی به عنوان آخرین گزینه درمانی انتخاب می شود.
انواع هیسترکتومی
بسته به اینکه کدام ساختارها یا اندامها برداشته میشوند، سه نوع هیسترکتومی وجود دارد:
هیسترکتومی کامل
در هیسترکتومی کامل، کل رحم به همراه دهانه رحم برداشته میشود، این روش برای فیبروم های بزرگ، خونریزی های مزمن، آدنومیوز یا برخی بیماری های بدخیم رحم استفاده میشود و بعد از عمل، قاعدگی متوقف شده و بارداری دیگر ممکن نیست، روش جراحی شکمی، واژینال یا لاپاراسکوپی است و انتخاب آن بستگی به اندازه رحم و شرایط بیمار دارد.
هیسترکتومی جزئی
در این روش فقط بدن رحم برداشته میشود و دهانه رحم باقی میماند، هدف حفظ بخشی از ساختار لگنی و کاهش عوارض احتمالی عمل است و همچنان نیاز به غربالگری دهانه رحم وجود دارد، زیرا امکان ابتلا به سرطان دهانه رحم باقی میماند، این روش کمتر تهاجمی است و دوران بهبودی کوتاهتر است، اما برای برخی بیماری ها، مانند سرطان یا آدنومیوز شدید، مناسب نیست.
هیسترکتومی رادیکال
هیسترکتومی رادیکال شامل برداشتن رحم، دهانه رحم، بخش فوقانی واژن و بافت های اطراف است و این نوع جراحی برای درمان سرطان دهانه رحم یا رحم انجام میشود و گسترده ترین نوع هیسترکتومی است، به دلیل وسعت عمل، نیاز به مراقبت و پیگیری دقیق بعد از جراحی دارد و دوران نقاهت طولانیتر است، اما شانس کنترل بیماری بالا میرود.
هیسترکتومی همراه با سالپنگواوفورکتومی
گاهی علاوه بر رحم، یک یا هر دو تخمدان و لوله های فالوپ نیز برداشته میشوند و این عمل برای پیشگیری یا درمان سرطان تخمدان، رحم یا فیبروم های شدید انجام میشود، برداشتن تخمدانها باعث یائسگی فوری شده و نیاز به درمان جایگزینی هورمونی است، مزیت این روش کاهش خطر عود بیماری است، اما عوارض هورمونی و تغییرات متابولیک باید کنترل شوند.
انواع هیسترکتومی بر اساس روش جراحی
هیسترکتومی را باید بر اساس روش جراحی و دسترسی به رحم دسته بندی کرد، هر روش مزایا، محدودیت ها و دوران نقاهت متفاوتی دارد:
هیسترکتومی شکمی
در این روش، برشی روی شکم ایجاد میشود تا رحم برداشته شود و برای رحم بزرگ، فیبروم های متعدد یا بیماری های پیچیده استفاده میشود، مزیت آن کنترل کامل جراح روی ساختارهای داخلی است، اما درد و خونریزی بعد از عمل بیشتر است و دوران نقاهت طولانیتر است، این روش برای بیمارانی که نیاز به دسترسی وسیع دارند، گزینه مناسب است.
هیسترکتومی واژینال
در این روش زیر یک برش در قسمت بالای واژن ایجاد میشود، این عمل معمولا زمانی انجام میشود که افتادگی رحم وجود داشته باشد و نسبت به برداشتن رحم به روش شکمی، بیمار مدت زمان کمتری را در بیمارستان می ماند، هزینه کمتری پرداخت کرده و بهبودی سریعتر صورت میگیرد.
هیسترکتومی لاپاراسکوپی
در هیسترکتومی لاپاراسکوپی عمل برداشتن رحم از طریق دستگاه لاپاراسکوپی انجام میشود و از کم خطرترین و کم عوارضترین روشها به حساب می آید، در این عمل، برش های ریزی روی شکم ایجاد شده یا دستگاه از طریق واژن وارد رحم میشود و رحم را به شکل تکه تکه بیرون میآورد.
بیشتر بخوانید: لاپاراسکوپی چیست؟
باید ها و نبایدهای قبل از جراحی
پس از ویزیت و بررسی کامل وضعیت و دارو ها توسط پزشک، باید آزمایشات و نمونه برداری را انجام داده و در صورت نیاز داروهای تجویز شده قبل از عمل را مصرف نمائید.
- پرهیز از غذاهای سنگین شب قبل
- به طور معمول، ناشتا بودن از 8 ساعت قبل
- استحمام شب قبل
- اصلاح ناحیه جراحی در صورت دستور پزشک
- سیگار را حداقل چند هفته قبل از عمل ترک کنید
- عدم استفاده از لاک، زیورآلات، لوازم آرایشی
- اگر تب، سرماخوردگی یا عفونت دارید، حتما اطلاع دهید.
باید ها و نبایدهای بعد از جراحی
بعد از هیسترکتومی، مراقبت های دقیق به بهبود سریع تر، کاهش درد و پیشگیری از عوارض کمک میکنند، مراقبت ها بسته به نوع جراحی کمی متفاوت است، اما اصول کلی مشابه است:
- استراحت کافی در روزهای اول بعد از عمل
- از بلند کردن اجسام سنگین حداقل ۴–۶ هفته خودداری کنید.
- پیاده روی کردن کوتاه از روز دوم یا سوم برای پیشگیری از لخته خون مفید است.
- محل بخیه یا برشها را تمیز و خشک و خشک نگهدارید.
- حمام کامل معمولا بعد از ۲–۳ روز یا طبق دستور پزشک
- از استفاده از وان داغ یا شنا تا زمان بهبودی کامل خودداری کنید.
- از مصرف داروهای رقیق کننده خون یا مسکن های اضافی بدون نظر پزشک خودداری کنید.
- داروهای تجویز پزشک را طبق دستور مصرف کنید.
- درد شدید غیرطبیعی یا ناگهانی را گزارش دهید.
- برای جلوگیری از یبوست، مایعات زیاد و فیبر کافی مصرف کنید.
- تا ۶–۸ هفته بعد از عمل رابطه جنسی ممنوع است.
| معیار مقایسه | هیسترکتومی شکمی | هیسترکتومی واژینال | هیسترکتومی لاپاراسکوپی |
| میزان تهاجم | بالا | کم | کم تا متوسط |
| میزان درد پس از عمل | بیشتر | کمتر | کم |
| محل و نوع بخیه | بخیه خارجی قابل مشاهده روی شکم | بدون بخیه خارجی | چند بخیه بسیار کوچک روی شکم |
| دوره نقاهت | ۶ تا ۸ هفته | ۳ تا ۴ هفته | ۲ تا ۳ هفته |
| مناسب برای چه شرایطی؟ | رحم بسیار بزرگ،سرطانها، چسبندگی شدید | افتادگی رحم، اندازه طبیعی رحم | فیبرومها، آندومتریوز |
عوارض بعد از عمل هیسترکتومی
بعد از عمل هیسترکتومی عوارضی رخ میدهد که معمولا گذرا هستند، اما باید جدی گرفته شوند، از جمله شایع ترین موارد باید به درد و تورم ناحیه عمل، خونریزی، عفونت، آسیب به مجاری ادراری یا روده، تغییرات هورمونی در صورت برداشتن تخمدانها و اختلالات روده یا مثانه اشاره کرد و رعایت مراقبت های بعد از عمل، پیگیری منظم با جراح و گزارش سریع هر علامت غیرطبیعی، نقش مهمی در کاهش عوارض و بهبود سریعتر دارد.
سوالات متداول
عضلات و رباط های کف لگن فضای خالی را حمایت می کنند و به مرور زمان، بدن به تعادل جدید خود میرسد و فضای خالی داخل لگن با بافت های اطراف پر می شود.
پس از برداشتن رحم، شکم بند یا گن طبی علاوه بر اینکه فشار روی زخمها را کاهش می دهد به عضلات شکم کمک می کند که فضای خالی را پر کنند، استفاده از شکم بند باعث کاهش درد و تورم میشود.
نوع و روش پخت غذا بر روند بهبود تاثیر بسیاری دارد، سعی کنید از مصرف غذاهای سرخ کردنی و غذاهای فرآوری شده خودداری کنید و برای جلوگیری از یبوست ایجاد شده پس از جراحی غذاهای آب پز، غلات، میوه و سبزیجات، پروتئین، کلسیم، غذاهای حاوی فیبر، تخم مرغ مصرف کنید.
بیمار باید بعد ازز عمل به پشت بخوابد و قسمت بالاتنه را باید بالاتر قرار داد این کار باعث میشود فشار روی ناحیه جراحی کاهش یابد و گردش خون بهتر انجام شود و تورم و درد کمتر شود.
برای جلوگیری از ریسک تجمع خون و ایجاد لخته خون در لگن، از نشستن طولانی مدت و بی تحرکی بعد از عمل خودداری کنید.
عموما جراحی هیسترکتومی تاثیر بدی بر شکل یا عملکرد جنسی واژن ندارد و فقط ممکن است واژن کمی کوتاه تر شود ولی به طورکلی عملکرد آن حفظ میشود.
تغییرات هورمونی بعد از عمل باعث افزایش وزن یا تجمع چربی در ناحیه شکم میشود و تجمع مایعات، التهاب و تورم ناشی از جراحی باعث بزرگ شدن ناحیه شکمی میشود و معمولا با ورزش و مراقبت این وضعیت بهبود می باید.
در نهایت…
جراحی هیسترکتومی یا برداشتن رحم، یکی از روش های مؤثر و نسبتا رایج در درمان مشکلات مختلف زنان است، این عمل برای مواردی مانند فیبروم رحمی، خونریزی های شدید یا سرطان رحم توصیه میشود و هیسترکتومی وضعیت بیمار را به طور قابل توجهی بهبود میدهد، اما نیازمند مراقبتهای پس از عمل و آگاهی از عوارض است و تصمیم گیری درباره انجام این جراحی باید با مشورت کامل پزشک متخصص و بررسی شرایط فرد صورت گیرد تا بهترین نتیجه حاصل شود.
