فیبروم رحم تودهای خوش خیم است که در دیواره یا داخل رحم شکل میگیرد و بدون علامت است یا با نشانه هایی مانند درد لگنی، خونریزی های غیرطبیعی و مشکلات باروری همراه است، چه زمانی فیبروم نیاز به بررسی و درمان دارد؟ آیا همه فیبروم ها خطرناکاند یا برخی فقط باید تحت نظر باشند؟ شناخت درست علائم فیبروم رحم و تشخیص آن به نحوه درمان آن کمک بسیار بزرگی میکند، در این مقاله به طور کامل این موارد را بررسی کرده ایم.
علت ابتلا به فیبروم رحم
فیبروم رحمی بر اثر یک عامل واحد ایجاد نمی شود، بلکه نتیجه هم زمان چند زمینه ی فردی، ژنتیکی و هورمونی است که به تدریج باعث رشد غیرطبیعی سلول های عضلانی رحم میشوند و کنترل برخی از آنها باعث جلوگیری ازایجاد فیبروم میشود:
هورمون ها
فیبروم ها از بافت عضلانی رحم منشh میگیرند و به هورمون های زنانه حساس هستند، افزایش استروژن باعث تحریک رشد سلول های عضلانی و رگ های خونی شده و در نتیجه اندازه فیبروم ها بزرگتر میشود و به همین دلیل، فیبرومها بیشتر در سنین باروری دیده میشوند و پس از یائسگی کوچک شده یا رشدشان متوقف میشود، همچنین پروژسترون نیز با افزایش تقسیم سلولی و حساسیت بافت به استروژن، در رشد فیبروم نقش دارد و در دوره هایی از چرخه قاعدگی باعث افزایش رشد آنها میشود.
ژنتیک
در بسیاری از موارد، وقتی تغییرات ژنتیکی در سلولهای عضلانی رحم رخ میدهد، باعث میشود این سلولها بیش از حد طبیعی تکثیر شوند که این تغییرات معمولا جهشهای اکتسابی هستند، یعنی در طول زندگی فرد در بافت رحم ایجاد میشوند، نه اینکه از بدو تولد وجود داشته باشند، با این حال زنانی که سابقه خانوادگی فیبروم دارند، بیشتر مستعد بروز چنین تغییراتی هستند.
سابقه زایمان
در دوران بارداری با افزایش چشمگیر استروژن و پروژسترون، در صورت وجود استعداد قبلی یا زمینه ژنتیکی، امکان رشد یا فعال شدن فیبرومها بیشتر میشود و به همین دلیل پس از بارداری تشخیص داده میشوند، بعد از زایمان، با بازگشت تدریجی رحم به حالت طبیعی، بسیاری از فیبروم ها کوچک میشوند، اما در برخی موارد رشد غیرطبیعی بافت باعث باقی ماندن یا بزرگ شدن آنها شده و همچنین زنانی که سابقه زایمان دارند، کمتر از افرادی که هرگز باردار نشدهاند دچار فیبروم میشوند، زیرا بارداری اثر محافظتی نسبی بر رحم دارد.
چاقی
در نتیجه ی چاقی تولید استروژن در بدن افزایش می یابد و خطر ابتلا به فیبروم رحمی را بیشتر میکند، زیرا بافت چربی خود منبع تولید این هورمون است و بالا بودن استروژن رشد سلول های عضلانی رحم را تحریک می کند و در افراد مستعد باعث شکل گیری یا بزرگ شدن فیبروم می شود.
انواع فیبروم رحم
فیبروم های رحمی بر اساس محل قرارگیری در رحم دسته بندی میشوند و این تفاوت در محل، نقش مهمی در علائم، شدت مشکلات و انتخاب روش درمان دارد و شناخت نوع فیبروم به درک بهتر و انتخاب درمانی دقیق تر و بهتر کمک می کند:
فیبروم زیر مخاطی
فیبروم های زیرمخاطی در لایه داخلی رحم و درست زیر پوشش آندومتر تشکیل می شوند و این نوع، بیشترین تأثیر را بر الگوی قاعدگی دارد و اغلب عامل خونریزی های شدید، طولانی یا نامنظم است و فیبروم زیرمخاطی حتی در اندازههای کوچک نیز باعث ناباروری یا سقط مکرر میشود.
بیشتر بخوانید: آندومتریوز چیست؟
فیبروم داخل دیواره ای
این نوع فیبروم ها شایع ترین نوع فیبروم هستند و در ضخامت عضله رحم رشد می کنند و باعث بزرگ شدن کلی رحم می شوند و با علائمی مانند خونریزی شدید قاعدگی، درد لگن و احساس فشار در ناحیه شکم همراه هستند، در بسیاری از موارد، این فیبروم ها به تدریج رشد می کنند و دیرتر تشخیص داده میشوند.
فیبروم سطحی
فیبروم های سطحی در سطح خارجی رحم رشد میکنند و بیشتر به سمت حفره لگن گسترش می یابند، این نوع اختلالی در قاعدگی ایجاد نمی کند، اما با بزرگ شدن به اندام های اطراف مانند مثانه یا روده فشار وارد کرده و علائمی مثل تکرر ادرار، یبوست یا احساس سنگینی در لگن ایجاد میکند.
فیبروم ساقه دار
این فیبروم از طریق یک ساقه باریک به رحم متصل است و در داخل یا خارج رحم قرار میگیرند و در صورت پیچ خوردگی ساقه، درد ناگهانی و شدید ایجاد کنند و تشخیص این نوع فیبروم به دلیل علائم حاد آن اهمیت زیادی دارد.
| نوع فیبروم رحمی | محل رشد | علائم شایع | تأثیر و پیامدها |
| زیرمخاطی | زیر پوشش داخلی رحم یا آندومتر | خونریزی های شدید و نامنظم، ناباروری | بیشترین تأثیر بر قاعدگی و باروری حتی در اندازه های کوچک |
| داخل دیوارهای | داخل عضله دیواره رحم | خونریزی شدید قاعدگی، درد لگنی، بزرگ شدن رحم | شایع ترین نوع؛ باعث کم خونی و احساس فشار در لگن میشود. |
| سطحی | سطح خارجی رحم | احساس فشار، تکرر ادرار، یبوست | معمولا قاعدگی را تغییر نمیدهد، اما به اندامهای اطراف فشار وارد میکند |
| پایهدار | متصل به رحم با یک ساقه باریک | درد ناگهانی در صورت پیچخوردگی | ممکن است داخل یا خارج رحم باشد و درد حاد ایجاد کند |
نشانه های فیبروم رحم
در بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم، تا مدتها بدون علامت است و به طور اتفاقی در معاینات یا سونوگرافی تشخیص داده میشود اما اگر اندازه یا محل فیبروم باعث اختلال در عملکرد طبیعی رحم شود، علائمی ظاهر می شود که فرد را به وجود این مشکل مشکوک میکند و شایع ترین علامت فیبروم، تغییر در الگوی قاعدگی است و علاوه بر آن به موارد زیر میتوان اشاره کرد:
- خونریزی شدید یا طولانی مدت در دوره قاعدگی
- درد لگن یا کمر
- فشار یا احساس سنگینی در ناحیه پایین شکم
- نیاز مکرر به ادرار در صورت فشار بر مثانه
- یبوست و مشکلات گوارشی
- درد یا مشکل هنگام رابطه جنسی
- ناباروری یا سقط مکرر در برخی موارد
روش های تشخیص فیبروم رحم
تشخیص فیبروم رحمی با ترکیبی از معاینه بالینی و روش های تصویربرداری انجام میشود که اولین گام در تشخیص، معاینه لگنی توسط پزشک است، در این معاینه، معمولا رحم بزرگ تر از حالت طبیعی یا با سطحی نامنظم لمس میشود که نشانه ای از وجود فیبروم است.
سونوگرافی رحم رایج ترین و در دسترس ترین روش تشخیص فیبروم حساب می شود که تصویر دقیقی از رحم و محل، اندازه و تعداد فیبروم ها میدهد، سونوگرافی شکمی یا واژینال بسته به شرایط بیمار انتخاب می شود که به طور معمول روش شکمی پیشنهاد میشود، ولی در مواردی که نیاز به بررسی دقیق تر وجود دارد، امآرآی رحم به کار می رود چون این روش جزئیات بیشتری از ساختار رحم نشان می دهد و قبل از تصمیم گیری برای جراحی یا درمانهای پیشرفته، بسیار کمک کننده است و برای بررسی فیبروم های زیرمخاطی، هیستروسکوپی یکی از روش های تشخیص است که دوربینی ظریف از طریق دهانه رحم وارد شده و فضای داخلی رحم به طور مستقیم نشان میدهد و در این تکنیک علاوه بر تشخیص، در برخی موارد امکان درمان هم زمان را نیز وجود دارد.
برای دریافت نوبت از دکتر الهام اکبری با شماره ۰۲۱۲۲۷۸۰۹۷۷ یا ۰۹۱۰۱۲۱۱۱۰۳ تماس بگیرید.
چه روش هایی برای درمان فیبروم رحم وجود دارد؟
درمان فیبروم رحمی به عوامل مختلفی مانند شدت علائم، اندازه و محل فیبروم، سن فرد بستگی دارد البته که همه فیبروم ها نیاز به درمان ندارند و در زنانی که فیبروم بدون علامت یا با علائم خفیف است، پیگیری با معاینات منظم و سونوگرافی و مراقبت دوره ای توصیه می شود که روند رشد فیبروم بررسی شود و تا زمانی که مشکل خاصی ایجاد نشود، نیازی به مداخله درمانی نیست.
روش های دارویی
درمان دارویی بیشتر با هدف کنترل علائم انجام می شود و فیبروم را بطور کامل حذف نمی کند و برای زنانی مناسب است که به دنبال کنترل علائم هستند یا قصد به تعویق انداختن جراحی را دارند، داروها به کاهش خونریزی شدید قاعدگی، درد لگنی و بعضا کوچک تر شدن موقت تودهها کمک میکنند.
• داروهای هورمونی مثل قرص ضدبارداری برای کاهش رشد فیبروم و خونریزی.
• داروهای ضدالتهاب یا مسکن برای کاهش درد.
• داروهای کاهش دهنده خونریزی شدید.
روش های جراحی
در مواردی که فیبروم باعث خونریزی شدید، درد قابل توجه یا مشکلات بارداری شود، جراحی برداشت فیبروم، که با حفظ رحم انجام میگیرد و فقط فیبروم برداشته میشود، نوع جراحی بسته به محل و تعداد فیبروم ها متفاوت است و به صورت باز، لاپاراسکوپی یا از طریق هیستروسکوپی انجام میشود اما برای زنانی که علائم شدید دارند و قصد بارداری ندارند، گاهی برداشتن کامل رحم به عنوان درمان قطعی در نظر گرفته می شود که این روش زمانی انتخاب می شود که سایر درمانها مؤثر نبوده یا فیبروم ها بسیار بزرگ و متعدد باشند.
روشهای کم تهاجمی و نوین
در سالهای اخیر روش های ایمن تری برای درمان فیبروم استفاده می شود که در آن با کاهش خون رسانی به فیبروم یا تخریب هدفمند بافت آن، به کوچک شدن توده و کاهش علائم کمک می کنند و دوره نقاهت کوتاه تری دارند، یکی از این روش ها لاپاراسکوپی برای برداشتن فیبروم های بزرگ یا متعدد با برش کوچک است.
فیبروم رحم چه خطراتی دارد؟
فیبروم رحمی در اغلب موارد توده ای خوش خیم است، اما در صورت رشد یا بی توجهی به علائم با خطرات و عوارضی همراه است و فیبروم رحمی اگرچه توده ای خوش خیم است، اما در صورت رشد عوارضی ایجاد میکند که شایع ترین خطر آن خونریزی شدید قاعدگی است که به کم خونی و احساس ضعف منجر می شود، فیبروم های بزرگ با فشار بر مثانه یا روده، علائمی مانند تکرر ادرار و یبوست ایجاد می کنند.
درد لگنی مزمن و احساس سنگینی در زیر شکم نیز از پیامد های رایج آن است و در برخی زنان، فیبروم باعث ناباروری یا افزایش خطر سقط میشود، در فیبروم های پایه دار پیچ خوردگی برخی فیبروم ها درد ناگهانی و شدید ایجاد می کند و تشخیص و درمان به موقع از بروز این عوارض جلوگیری می کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت بروزعلائمی که با روند طبیعی قاعدگی یا وضعیت عادی بدن هم خوانی ندارد، مراجعه به پزشک ضروری است و همانطور که در علائم فیبروم ها توضیح داده شد، خونریزی های شدید، طولانی یا نامنظم قاعدگی که باعث خستگی یا ضعف میشود، یکی از مهم ترین هشدارها برای بررسی تخصصی است، درد مداوم در ناحیه لگن یا احساس فشار و سنگینی در زیر شکم نیز نباید نادیده گرفته شود و همچنین اگر تکرر ادرار، یبوست یا درد هنگام نزدیکی به طور مداوم تکرار شود و یا درصورت بروز درد ناگهانی و شدید در ناحیه شکم یا لگن لازم است وضعیت رحم بررسی شود.
خانم هایی که با وجود تلاش برای بارداری دچار سقط های مکرر می شوند یا نابارور شده اند نیز باید حتما به پزشک مراجعه کنند و مراجعه به موقع به پزشک نقش مهمی در تشخیص زودهنگام فیبروم و پیشگیری از عوارض آن دارد.
سوالات متداول
خیر، فیبروم غالبا خوش خیم است، ولی رشد سریع یا تغییر شکل آن نیاز به بررسی دارد.
نه، بسیاری بدون علامت هستند و فقط تحت نظر پزشک کنترل میشوند.
روش میومکتومی معمولا باروری را حفظ می کند، اما هیسترکتومی باعث از دست رفتن توان بارداری میشود.
معمولاً بعد از یائسگی کوچک می شوند چون سطح هورمونها کاهش می یابد.
در نهایت…
فیبروم رحم توده های غیرسرطانی شایع در رحم هستند که اغلب بدون علامت باقی می مانند اما در برخی موارد خونریزی شدید، درد و مشکلات باروری ایجاد میکنند و تشخیص آن با سونوگرافی و MRI انجام می شود و درمان بسته به اندازه، محل و علائم شامل دارو، جراحی یا روش های بی خطر است و مراجعه به پزشک در صورت خونریزی غیرطبیعی یا درد شدید ضروری است تا از عوارض جدی جلوگیری شود و درمان مناسب انتخاب گردد.
